Scherm- en reinigingsmiddelen in de glastuinbouw

20 januari 2026

Cees werkte onder andere bij de overheid, voor het ministerie van landbouw, als deskundige bij een voorlichtingsdienst voor bedrijfsontwikkeling. Daarbij werd in de gaten gehouden of de wetgeving – onder andere de Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren – goed werd nageleefd. ‘We waren er om het bedrijfsleven te helpen, maar als het bedrijfsleven dingen ondernam die niet zo netjes waren, dan koppelden we terug voor aangepast beleid of aangepaste wetgeving.’

Wat is het probleem?

Uit de factsheet: “Schermmiddelen, ook wel krijt- of schaduwmiddelen genoemd, zijn vloeibare coatings die op kassen worden gespoten om het zonlicht te filteren of te weerkaatsen. Ze beschermen gewassen tegen te veel zonlicht en hitte.” In deze tabel wordt het mooi samengevat:

Mythe van de onzichtbare vervuiling

De wetgeving stelt dat je bijna niets mag lozen op het oppervlaktewater, tenzij je kunt aantonen dat je heel weinig loost of dat de stoffen onschadelijk zijn. ‘Op één of andere manier blijft de mythe hangen dat als je de vervuiling niet ziet, dat het lozen dan wél mag, alsof dat een soort wettelijk criterium is. In de “Handreiking aanbrengen en verwijderen van schermmiddelen” uit 2018 staat zelfs dat je een buis voldoende onder water moet leggen, zodat je bij lozing weinig van de vervuiling ziet. Op basis van die handreiking verscheen in 2018 een artikel in het vakblad van de glastuinbouw. Daarin stond dat als je een nieuwe glastuinbouwkas bouwt, je vooral moet overleggen met het waterschap, zodat zij kunnen adviseren waar je de afvoerbuis kunt leggen. Niet bij een fietspad bijvoorbeeld, want dan kan iedere bezorgde fietser de vervuiling zien.’

Dode sloten en vaarten

‘Bij het lozen van de schermmiddelen ontstaat er ondoorzichtig water en schuimvorming, die zichtbaar is. Maar op zichzelf veroorzaken ze geen witte laag op het water. Je ziet wel een enorme drijflaag aan kroos ontstaan. Daar komt geen licht meer doorheen, waardoor het leven in het water onder het kroos sterft. De middelen lossen ook niet op in het water, maar blijven als deeltjes rondzweven, tot ze ergens tot stilstand komen en naar de bodem zakken. Waar ze vervolgens veel schade kunnen aanrichten aan het bodemleven. Omdat de deeltjes niet oplossen, zou je ze met een behoorlijk filter wel af kunnen vangen.’

Chroom-6

‘Als mensen mij zeggen dat het wel meevalt met de schadelijkheid van schermmiddelen, dan denk ik terug aan 2013. In dat jaar was er grote paniek rondom Chroom-6 in verven. Bij het Ministerie van Defensie werd Chroom-6 gebruikt in coatings voor tanks en gevechtsvliegtuigen. Mensen die de coatings aanbrachten of eraan werden blootgesteld kregen kanker, long- of huidproblemen. Toen bleek dat ook in de schermmiddelen, waar we het nu over hebben, Chroom-6 zat, als hechtingsmiddel. Inmiddels mag dat niet meer. Maar ik vraag mij af: Welk hechtingsmiddel gebruikt men dan nu als alternatief? Zonder hechtingsmiddel zou de witte laag met elk regenbuitje van de kas af spoelen. Wie garandeert mij dat het alternatief niet ook giftig is?’

Ammonium en zuurgraad

‘Tijdens die paniek rondom Chroom-6 was ik al bezig om de vervuiling door schermmiddelen aan te kaarten. Ik kreeg onverwacht vragen van een senior beleidsmedewerker waterkwaliteit van het Hoogheemraadschap van Delfland: “Kan het zijn dat de schermmiddelen onderdeel zijn van de hoge pieken die we in bepaalde perioden zien, van een teveel aan ammonium en een hoge pH-waarde?” Ja, zonder twijfel is dat het geval. Er worden ammonium-fluorhoudende reinigingsmiddelen gebruikt om de schermmiddelen van de kas af te spoelen in het najaar. En pH? In de middelen zit calciumcarbonaat, wat enorm pH-verhogend werkt. In elk veiligheidsblad van die producten kun je dat nalezen. Ik schrok dus van die vraag: Hebben ze er bij het hoogheemraadschap dan helemaal geen kennis van?’

Platform Duurzame Glastuinbouw

‘Een paar jaar later, in 2017, is via het platform Duurzame Glastuinbouw een afspraak gemaakt om te werken aan de zogenaamde “emissieloze kas”. Er kwamen afspraken over het circulair gebruik van water en over lozen op de riolering, in plaats van rechtstreeks in het oppervlaktewater. Ik was in eerste instantie natuurlijk blij met die afspraken. Maar wat verbaasde me? Er is alleen gesproken over waterstromen uít de kas. Geen woord over de honderden tonnen schermmiddelen die van de kas áf komen.’

Muur van openbaar bestuur

‘Ik schreef naar het platform, naar waterschappen en overheden en vroeg hen of bekend was hoeveel vervuiling en schade de schermmiddelen en reinigingsmiddelen veroorzaken. Ik liep tegen een muur van openbaar bestuur aan. Je zou denken dat als je vragen stelt of kritisch bent, dat je bij zo’n platform gewillige oren treft. Maar nee, ik kreeg geen data, geen onderzoeksresultaten, geen antwoord op mijn vragen. Vaak kreeg ik alleen een paar nietszeggende zinnen terug.’

Advocaat van de Aarde

Na jarenlang proberen om het probleem aan te kaarten, heeft de hulp van Advocaat van de Aarde het proces enorm versneld. Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland bracht Advocaat van de Aarde bij mij onder de aandacht en ik legde hen mijn juridische vragen voor. Ze besloten al snel om mee te denken. Er is vervolgens een brief van Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland naar de Unie van Waterschappen en het Hoogheemraadschap van Delfland gestuurd. Daarnaast is de fractie Natuurterreinen vragen gaan stellen bij het hoogheemraadschap over het gebruik en de effecten van schermmiddelen.

De grote waarde van Advocaat van de Aarde is geweest dat ze klip en klaar hebben aangegeven wat het juridisch kader is, met verschillende sporen op basis waarvan dit lozen wettelijk niet kan en niet mag. Dat zijn: de Waterschapsverordening, Besluit Activiteiten Leefomgeving en de Kaderrichtlijn Water.

Velen klagen dat de wetgeving in de afgelopen jaren veranderd is en dat men aan steeds hogere eisen moet voldoen. Dat is niet waar. Veel systemen in de tuinbouw zijn ontwikkeld zonder voldoende rekening te houden met gevolgen voor het milieu en deze achterstand moet nu worden ingehaald. Bovendien zijn er op details wel veranderingen in de wetgeving en is veel nu ondergebracht in de Omgevingswet, maar uiteindelijk mocht het lozen van dit soort rotzooi in de jaren 90 al niet. Dus wat is er nou daadwerkelijk veranderd?

Uit de ontkenningsfase

‘We zitten nu nog in de fase van ontkennen en negeren, van zeggen dat het niet zo erg is. Vergeet het, het is rotzooi die enorme natuurschade veroorzaakt. Ik ben tuinbouwkundige, ik ben verantwoordelijk geweest voor dit type van processen. Ik kan de sector behulpzaam zijn en we kunnen dit concreet oplossen, als men bereid is het probleem serieus te nemen. Er zal nog veel moeten gebeuren voordat de lozing van schermmiddelen en reinigingsmiddelen in oppervlaktewater stopt, maar er lijkt nu eindelijk meer aandacht voor te komen.’

Lees ook het artikel van Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland: Witte sloten, troebel water: NMZH vraagt Delfland om actie op schermmiddelen