Maak van waterkwaliteit de randvoorwaarde en geen bijzaak

3 maart 2026

Maak van waterkwaliteit de randvoorwaarde en geen bijzaak

Herziening Regionaal Waterprogramma moet kantelpunt worden voor schoon en gezond water in Zuid-Holland. De provincie Zuid-Holland werkt aan de herziening van het Regionaal Waterprogramma 2028–2033. Dat is geen technische actualisatie, maar een beslissend moment voor de toekomst van ons water. De werkelijkheid is namelijk helder en ongemakkelijk tegelijk: een groot deel van het Zuid-Hollandse grond- en oppervlaktewater voldoet nog steeds niet aan de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water. In de startnotitie erkent de provincie deze situatie nadrukkelijk. De analyse is eerlijk. Chemische belasting is structureel, trends zijn zorgwekkend en bestaande maatregelen blijken onvoldoende om alle doelen in 2027 te halen. Die openheid waarderen wij. Maar analyse alleen brengt ons niet verder. De kernvraag is of we nu ook de keuzes durven maken die daarbij horen.

Samen met Natuurmonumenten, Zuid-Hollands Landschap en IVN Natuureducatie hebben wij in de Statencommissie Landelijk Gebied benadrukt dat deze herziening een kantelpunt moet worden. Als we doorgaan met zorgvuldig proces na zorgvuldig proces zonder fundamentele bijsturing, lopen we vast, zowel ecologisch, bestuurlijk en juridisch. Waterkwaliteit moet daarom niet langer worden gezien als een zwaarwegend belang dat kan worden afgewogen tegen andere belangen, maar als een harde randvoorwaarde voor provinciale besluitvorming. Wanneer ruimtelijke ontwikkelingen of economische activiteiten het behalen van KRW-doelen aantoonbaar belemmeren, moeten zij worden aangepast, begrensd of in uiterste gevallen geweigerd. Alleen dan krijgt het principe “water en bodem sturend” daadwerkelijk betekenis. Zolang verslechtering mogelijk blijft of doelen structureel worden uitgesteld, blijft het beleid te vrijblijvend.

De provincie kondigt aanvullende maatregelen aan en werkt aan een verbrede milieueffectrapportage, een Omgevingseffectrapport, om de effecten van beleidskeuzes beter in beeld te brengen. Dat is een belangrijke stap. Tegelijkertijd is het cruciaal dat monitoring niet slechts een terugblik wordt op gemiste doelen, maar een actief stuurinstrument. Dat vraagt om duidelijke, meetbare provinciale doelstellingen met ijkmomenten richting 2027 en 2033, en om bestuurlijke consequenties wanneer de voortgang onvoldoende is. Zonder die koppeling blijft monitoring een registratiesysteem in plaats van een correctiemechanisme. De provincie beschikt over krachtige instrumenten. Via ruimtelijke sturing, functietoedeling aan wateren, aanpassing van de Omgevingsverordening en via vergunningverlening, toezicht en handhaving kan zij daadwerkelijk invloed uitoefenen op waterkwaliteit. Juist waar normen structureel worden overschreden, moet handhaving niet het sluitstuk zijn, maar een kerninstrument. Niet handelen is in deze context geen neutrale keuze; het vergroot het risico op blijvende normoverschrijding en juridische kwetsbaarheid.

Daarnaast is het essentieel dat waterkwaliteit expliciet wordt verbonden met drinkwaterbeschikbaarheid en droogte. In de herziening wordt gewerkt aan een visie op drinkwater en aan een herijking van de zoetwaterstrategie. Dat benadrukt dat schoon water, voldoende water en veilig drinkwater geen losse dossiers zijn, maar één samenhangend systeem. De bescherming van bronnen, het omgaan met schaarste en het toepassen van het voorzorgsbeginsel bij PFAS en andere opkomende stoffen vragen om integrale keuzes. Wat we vandaag toelaten in bodem en water, bepaalt de drinkwaterzekerheid van morgen.

De herziening van het Regionaal Waterprogramma bevat alle bouwstenen om deze omslag te maken. De analyse ligt er, de urgentie is benoemd en de instrumenten zijn beschikbaar. Wat nu nodig is, zijn duidelijke bestuurlijke keuzes. Provinciale Staten hebben daarin een sleutelrol. Dit is het moment om van het waterbeleid in Zuid-Holland niet opnieuw een tussenstap te maken, maar een echte koerswijziging richting schoon en gezond water.

Want zonder schoon water staat alles stil.

Lees hier de inspreektekst van Nienke Schuil 20260211

Lees hier de Startnotitie Herziening Omgevingsbeleid Regionaal Waterprogramma 2028-2033